Feeds:
Δημοσιεύσεις
Σχόλια

Archive for the ‘Υγεία και περιβάλλον’ Category

Ολο και περισσότερες μελέτες αποδεικνύουν πράγματα που για τους παλαιότερους αλλά και πολλούς από εμάς είναι αυτονόητα: ότι οι περισσότερες σύγχρονες ασθένειες όχι μόνο προκαλούνται από προβλήματα που σχετίζονται με τη μόλυνση του περιβαλλοντος από πολλές απόψεις, αλλά και ότι οι μέθοδοι που χρησιμοποιούμε για να καταπολεμήσουμε τις ασθένειες αυτές, δηλαδή τα φάρμακα, είναι όχι μόνο ανεπαρκή, αλλά και μη απαραίτητα και πολλές φορές ζημιογόνα για την υγεία μας.

Πολλά είναι τα παραδείγματα που αποδεικνύουν ότι οι λύσεις που δεν κοστίζουν, και που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής μας είναι πολύ περισσότερο αποτελεσματικές για την υγεία μας. Αποδεικνύουν επίσης πως ξοδεύουμε τόσα χρήματα σε φάρμακα που επιβαρύνουν την υγεία μας. Η συμπεριφορά αυτή η οποία δεν είναι μόνο ατομική αλλά και κοινωνική, εξηγείται όχι μόνο από τον τρόπο ζωής μας (προλαβαίνουμε να πάρουμε το χάπι, αλλά δεν προλαβαίνουμε να πάμε για τρέξιμο), και τις προτεραιότητές μας, αλλά και από την οικονομική μας πραγματικότητα: τα κέρδη των φαρμακευτικών εταιριών τις κατατάσσουν στις πιο κερδοφόρες εταιριες παγκοσμίως.

Η παχυσαρκία, η κακή διατροφή, η έλλειψη άσκησης και μια σειρά από άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες έχουν πράγματι διαμορφώσει ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο ευδοκιμούν οι σύγχρονες ασθένειες. Μια λοιπόν από τις «διάσημες» δίαιτες που συνδέεται με την υγεία της καρδιάς είναι η μεσογειακή δίαιτα. Τα κύρια συστατικά μέρη αυτής της διατροφής την αποτελούν τα λαχανικά και τα φρούτα, τα ψάρια, τα ολικής αλέσεως δημητριακά και φυσικά το ελαιόλαδο. Το 2007, σε μελέτη που διεξήχθη στις ΗΠΑ βρέθηκε ότι τα άτομα που ακολουθούν την Μεσογειακή δίαιτα μειώνουν τον κίνδυνο να νοσήσουν και να πεθάνουν από καρδιά και καρκίνο, ενώ ιδιαίτερη σημασία στην προστασία από τον καρκίνο έχει η κατανάλωση μπρόκολου και σκόρδου ιδίως σκορδόξυδου, λόγω της περιεκτικότητάς σε αναστολείς της αποακετυλάσης που κρατούν ενεργά τα γονίδια τα οποία καταστέλλουν τον καρκίνο, όπωςεπισήμανε καθηγητής γενετικής στο ΑΠΘ και διευθυντής του Ινστιτούτου Βιοτεχνολογίας του Εθνικού Κέντρου Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης Αθανάσιος Τσαφτάρης στο πλαίσιο διημερίδας με θέμα «Ολιστικές τεχνολογίες ανάλυσης στη βιολογία συστημάτων με έμφαση στη μεταβονομική» που διεξάγεται στη Θεσσαλονίκη.

Οι αντιοξειδωτικοί και νευροπροστατευτικοί παράγοντες που περιέχονται στα τρόφιμα φαίνεται ότι παρέχουν προστασία κατά της άνοιας. Επιστημονικές έρευνες δείχνουν ότι ορισμένες δίαιτες που είναι πλούσιες σε αντιοξειδωτικά (όπως η μεσογειακή διατροφή) έχουν συσχετιστεί με μικρότερο ποσοστό εκδήλωσης της νόσου Alzheimer και μπορούν να συμβάλλουν στην πρόληψη και θεραπεία της άνοιας. Εξάλλου έρευνες σε ζώα έδειξαν ότι τα διαιτητικά αντιοξειδωτικά ελαττώνουν την εναπόθεση της β-αμυλοειδούς στον εγκέφαλο, την λιπιδική υπεροξείδωδη , τις βλάβες του DNA, την νευροτοξικότητα και την απώλεια νευρώνων, δηλαδή των παραγόντων πού συμβάλουν στην εμφάνιση άνοιας και Alzheimer.

Σε όπλο κατά των επιπτώσεων της γήρανσης αναδεικνύεται το τρέξιμο, καθώς σύμφωνα με μελέτη Αμερικανών επιστημόνων οι άνθρωποι που ακολουθούν σε τακτική βάση αυτή τη μορφή σωματικής άσκησης διατρέχουν μειωμένο έως και στο μισό κίνδυνο να πεθάνουν από παθήσεις όπως ο καρκίνος.

Η σωστή διατροφή σε συνδυασμό με την τακτική άσκηση μπορεί να καθυστερήσει την εκδήλωση του σακχαρώδους διαβήτη για μια δεκαετία. Στο συμπέρασμα αυτό κατέληξε αμερικανική μελέτη, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύονται στο έγκριτο επιστημονικό έντυπο Lancet.

Οι ερευνητές παρακολούθησαν την κατάσταση υγείας 3.000 υπέρβαρων ανθρώπων, οι οποίοι είχαν λάβει μέρος σε ένα τριετές πρόγραμμα πρόληψης του διαβήτη. Κατά τη διάρκεια του προγράμματος, οι εθελοντές είχαν χωριστεί σε τρεις ομάδες, σε εκείνους που ακολουθούσαν ειδικό πρόγραμμα διατροφής και άσκησης, σε όσους λάμβαναν τη φαρμακευτική ουσία μετφορμίνη – φάρμακο που χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση του διαβήτη τύπου 2 από τη δεκαετία του 1950- και σε εκείνους που λάμβαναν εικονικό φάρμακο (placebo).

Αξιολογώντας τον κίνδυνο που διέτρεχαν να εμφανίσουν διαβήτη τρία χρόνια μετά την έναρξη του προγράμματος, οι ειδικοί διαπίστωσαν ότι οι εθελοντές που ανήκαν στην πρώτη ομάδα απεκόμισαν το μεγαλύτερο όφελος. Πιο συγκεκριμένα, όσοι είχαν καταφέρει να μειώσουν το σωματικό τους βάρος κατά 7% συνδυάζοντας τη σωστή διατροφή με την μισάωρη γυμναστική πέντε μέρες την εβδομάδα, εμφάνισαν μειωμένο κατά 58% κίνδυνο να εκδηλώσουν διαβήτη τύπου 2 συγκριτικά με όσους λάμβαναν εικονικό φάρμακο. Για τους εθελοντές που λάμβαναν μετφορμίνη το ποσοστό του κινδύνου μειώθηκε σχεδόν στο ένα τρίτο.

Επτά χρόνια μετά το τέλος του προγράμματος, οι Αμερικανοί ερευνητές επανεξέτασαν την κατάσταση υγείας των εθελοντών. Διαπίστωσαν ότι οι συμμετέχοντες που είχαν λάβει μετφορμίνη ή εικονικό φάρμακο – οι οποίοι είχαν ξεκινήσει να προσέχουν τη διατροφή τους και να γυμνάζονται- διέτρεχαν μειωμένο κίνδυνο για διαβήτη στο ίδιο ποσοστό. Ωστόσο, η πιο σημαντική μείωση στα ποσοστά κινδύνου καταγράφηκε για τους εθελοντές που από την αρχή του προγράμματος συνδύαζαν την σωστή διατροφή με την άσκηση. (ΠΗΓΗ: BBC)

Punica granatum

Ενώ, λοιπόν, η διατροφή παίζει τόσο σημαντικό ρόλο στη θωράκιση της υγείας μας, ο τρόπος παραγωγής σήμερα είναι καταστρεπτικός για τα φυσικά προϊόντα. Η μόλυνση των νερών από τα οποία αρδεύονται τα χωράφια, η εντατικοποιημένη καλλιέργεια με τα λιπάσματα και τα φυτοφάρμακα καθώς και η ρύπανση του αέρα, ο μαζικός τρόπος παραγωγής των κτηνοτροφικών προϊόντων φέρνουν στα σπίτια μας προϊόντα που όχι μόνο δεν είναι φυσικά, αλλά αντίθετα επιβαρύνουν την υγείας μας.

Read Full Post »

Κάθε χρόνο, διαγιγνώσκονται στην Ευρώπη 3,2 εκατομμύρια καρκίνοι, κυρίως του μαστού, του παχέος εντέρου και του ορθού ή του πνεύμονα. Είναι γνωστό ότι ο καρκίνος αποτελεί μια πολυπαραγοντική νόσο. Οφείλεται μεν στην κληρονομικότητα κάθε ατόμου, αλλά καθοριστικοί παράγοντες εμφάνισης και έκβασης της νόσου είναι περιβαλλοντικού περιεχομένου όπως η διατροφή , ο τρόπος και το περιβάλλον διαβίωσης.

ΔΙΑΤΡΟΦΗ:

  • το αυξημένο πέρα από τα φυσιολογικά επίπεδα βάρος και η παχυσαρκία σχετίζονται με την ανάπτυξη κάποιων μορφών καρκίνου.
  • Το Αμερικανικό Ινστιτούτο Έρευνας για τον Καρκίνο συγκάλεσε μία ομάδα ειδικών που εξέτασε εκατοντάδες επιδημιολογικές μελέτες σχετικά με τη διατροφική πρόσληψη φρούτων και λαχανικών και δημοσίευσε τα ευρήματα της τον Ιούλιο του 1997. Τα αποτελέσματα παρέχουν ιδιαιτέρως ικανοποιητικά στοιχεία, αφού βρέθηκε ότι η ευρεία κατανάλωση λαχανικών και φρούτων ασκεί προληπτική δράση έναντι της καρκινικής νόσου.
  • Σύμφωνα με έρευνες, υπάρχει πληθώρα τροφίμων με ένα εξαιρετικό συνδυασμό βιταμινών, ανόργανων στοιχείων και φυτοχημικών ενώσεων που δρουν με συνέργια και επιδρούν προστατευτικά στο μεταβολισμό των κυττάρων αποτρέποντας την εμφάνιση καρκίνου. Τέτοιες ουσίες είναι η βιταμίνη C, η βιταμίνη Ε και τα φλαβονοειδή που έχουν αντιοξειδωτική δράση, με αποτέλεσμα να εξουδετερώνουν τις ελεύθερες ρίζες του οξυγόνου μέσα στα κύτταρα. Το ελαιόλαδο μπορεί και ασκεί προστασία από διάφορες καρκινικές μορφές, λόγω της περιεκτικότητας του σε βιταμίνη Ε , σε μονοακόρεστα λιπαρά οξέα και σε σκουαλένιο, συστατικό το οποίο παρεμβαίνει στα ογκογονίδια.
  • Έχει τεκμηριωθεί επιστημονικά ότι διατροφή πλούσια σε κορεσμένο λίπος (πιο συγκεκριμένα ζωικό λίπος) αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης κάποιων μορφών καρκίνου. Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι ο κίνδυνος εμφάνισης ορθοκολπικού καρκίνου, αυξάνει με την υψηλή κατανάλωση κόκκινου κρέατος. Επίσης η υπερκατανάλωση καπνιστών και παστών κρεάτων συνδέεται με καρκίνου του στομάχου . Και ο τρόπος που μαγειρεύεται το κρέας είναι σημαντικός. Όταν το κρέας ή το ψάρι εκτίθενται κατευθείαν στις φλόγες ή σε πολύ μεγάλη θερμοκρασία, όπως συμβαίνει συνήθως όταν το φαγητό ψήνεται στα κάρβουνα, στον φούρνο ή στο τηγάνι, παράγονται ουσίες με καρκινογόνο δράση. Το επεξεργασμένο κρέας (συσκευασμένο μπιφτέκι) και το ζαμπόν περιέχουν νιτρώδη και νιτρικά άλατα ως συντηρητικά. Με βάση μελέτες που έχουν γίνει σε ζώα, οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ιδιαίτερα τα νιτρώδη άλατα μπορεί να μετατραπούν στο στομάχι σε καρκινογόνες νιτροζαμίνες, κάτι που ενδεχομένως θα μπορούσε να αυξήσει τον κίνδυνο για καρκίνο του στομάχου. Φαγητά που διατηρούνται στο αλάτι, στο ξύδι ή που είναι καπνιστά, περιέχουν ουσίες που μπορεί να αυξάνουν τον κίνδυνο για καρκίνο.
  • Yπάρχουν αξιόπιστα στοιχεία που επιβεβαιώνουν τη θετική συσχέτιση υπερκατανάλωσης αλκοόλ και εμφάνισης διαφόρων μορφών καρκίνου. Η συσχέτιση αυτή ενισχύεται όταν υπάρχει και ταυτόχρονο κάπνισμα .Να σημειωθεί ότι ο κίνδυνος εμφάνισης και ο μηχανισμός δράσης εξαρτώνται κάθε φορά από την καρκινική μορφή. Απ΄την άλλη πλευρά, έχει ευρέως τεκμηριωθεί ότι 1-2 ποτηράκια κρασί την ημέρα δρουν ευεργετικά στον οργανισμό προάγοντας την υγεία, τη διάθεση και την καλή καρδιά.

ΑΣΚΗΣΗ:

Σύμφωνα με την Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία, η άσκηση έχει προληπτικό ρόλο, αφού συμβάλει στη διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους, επιδρά θετικά στα επίπεδα των ορμονών και σε ό,τι αφορά την περίπτωση του καρκίνου η άσκηση μπορεί και βοηθά στη σωστή κινητικότητα του εντέρου.

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ:

Μόνο σε ό,τι αφορά το επαγγελματικό περιβάλλον έχουν καταγραφεί 28 επιβεβαιωμένοι καρκινογόνοι παράγοντες, 27 πιθανοί καρκινογόνοι παράγοντες και 113 δυνητικοί καρκινογόνοι παράγοντες.

Στην κορυφή των νεοπλασιών βρίσκεται ο καρκίνος του πνεύμονος, ο οποίος «καλπάζει» χρόνο με τον χρόνο στις ανεπτυγμένες χώρες. Εκτός από το κάπνισμα, στο οποίο αποδίδεται το 66% των κρουσμάτων της νόσου, αυτή συνδέεται επίσης με την ατμοσφαιρική ρύπανση, τη ρύπανση στους εσωτερικούς χώρους λόγω καύσεως στερεών καυσίμων, αλλά και την έκθεση σε ραδόνιο, σε ιονίζουσα ακτινοβολία, σε άσβεστο και σε άλλα χημικά στοιχεία, όπως το χρώμιο, το νικέλιο, το κάδμιο. Ο καρκίνος πνεύμονα είναι συχνότερος στις πόλεις παρά στην ύπαιθρο. Ο μολυσμένος αέρας των πόλεων, αυξάνει τον κίνδυνο προσβολής από καρκίνο πνεύμονα. Στον αέρα που αναπνέουμε κάθε μέρα, υπάρχουν καρκινογόνες ουσίες. Στις πόλεις, οι καρκινογόνες ουσίες του αέρα, είναι περισσότερες.

Οι κύριες αιτίες πρόκλησης καρκίνου πνεύμονα είναι:

  1. Το κάπνισμα
  2. Το ραδόνιο
  3. Το διοξείδιο αζώτου
  4. Ο αμίαντος
  5. Το αρσενικό
  6. Η ραδιενεργός σκόνη

Δεύτερος στην αρνητική σειρά ο καρκίνος του στομάχου, που συνδέεται με το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού και ο οποίος χτυπάει περισσότερο τον αναπτυσσόμενο κόσμο. Με περιβαλλοντικούς παράγοντες φαίνεται να συνδέονται και άλλα νεοπλάσματα, όπως η λευχαιμία – ποσοστό της τάξεως του 2% των κρουσμάτων αποδίδεται σε έκθεση σε χημικά όπως το βενζόλιο – αλλά και το κακόηθες μελάνωμα – κύρια αιτία εμφάνισής του είναι η έκθεση σε υπεριώδη ακτινοβολία. (Παρά ταύτα επιμένουμε να «εξαφανίζουμε» το προστατευτικό στρώμα του όζοντος με όποιον τρόπο μπορούμε, υπογραμμίζουν οι συντάκτες της έκθεσης.) Σε εμφάνιση καρκίνου συμβάλλουν επίσης οι αφλατοξίνες στις τροφές (καρκίνος του ήπατος), ο άσβεστος στο πόσιμο νερό (διαφορετικές μορφές καρκίνου, μεταξύ των οποίων καρκίνος του δέρματος), αλλά και ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων HPV (καρκίνος του τραχήλου της μήτρας).

Ο αμίαντος, είναι μια από τις ουσίες που ευθύνεται για τον καρκίνο του πνεύμονα και του λάρυγγα. Στα ορυχεία αμίαντου, στις ναυπηγοκατασκευαστικές ζώνες, στις μονάδες παραγωγής μονωτικών υλικών ή πυρίμαχων ενδυμάτων, τα προβλήματα είναι μεγάλα και οι εργαζόμενοι αποτελούν ομάδες υψηλού κινδύνου.

Το αρσενικό είναι άλλη μια ουσία που ευθύνεται για τον καρκίνο του δέρματος και των πνευμόνων. Συνήθως χρησιμοποιείται στη γεωργία (αμπελουργία), μέσω των εντομοκτόνων. Τόσο στους χώρους παρασκευής των εντομοκτόνων, όσο και κατά τη διάρκεια της εξόρυξής του, όπως και στα χυτήρια χαλκού, ο κίνδυνος για τους εργαζόμενους – ιδιαίτερα αν δεν παίρνουν προφυλακτικά μέτρα – είναι άμεσος, κάτι που δείχνουν πολλές έρευνες την τελευταία δεκαετία.

Στις βιομηχανίες παράγωγων του πετρελαίου, πετροχημικών, άνθρακα, φωταέριου, χάλυβα κ. ά συναντάμε την πίσσα, ορυκτέλαια, αιθάλη πουσυσχετίζονται με την εν λόγω ασθένεια που προσβάλει τον οισοφάγο, τον εγκέφαλο, το στομάχι και την ουροδόχο κύστη.

Κατά την παραγωγή σιδηροχρωμίου και στις εργασίες τήξης και κόλλησης μετάλλων, απελευθερώνεται το χρώμιο για το οποίο υπάρχουν σοβαρά στοιχεία για τη συσχέτισή του με τον καρκίνο του στομαχιού.

Στις βιομηχανίες ελαστικών, δέρματος, ταπητουργείων, λιθογραφιών και διυλιστηρίων, υπάρχουν υπολείμματα βενζόλιου και εντοπίζονται νεοπλασίες του λεμφικού ιστού και του αίματος στους εργαζόμενους, σε υψηλό ποσοστό.

Τέλος για την κατηγορία 1 μπορούμε να αναφέρουμε το ραδόνιο κατά την εξόρυξη ουράνιου και το νικέλιο. Και τα δυο προσβάλλουν τους πνεύμονες.

Στην κατηγορία 2 μπορούμε να αναφέρουμε το ακριλονιτρίλιο (που παράγεται με την πιθανότητα πρόκλησης καρκίνου στο παχύ έντερο και τους πνεύμονες), τη φορμαλδεφιδη (στην παραγωγή ρητινών, μελανίτη, υφασμάτων, χάρτου, λιπασμάτων, πλαστικών με επιπτώσεις στον εγκέφαλο, το πεπτικό σύστημα και το αίμα), το βηρύλλιο, το κάδμιο (στη βιομηχανία πλαστικών), το στυρένιο και το θειικό διμεθύλιο. Ο κατάλογος θα μπορούσε να συνεχιστεί και με άλλες περιπτώσεις. Αρκεί να αναφέρουμε την ύπαρξη πολλών επιδημιολογικών μελετών που εντοπίζουν καρκινοπάθειες σε κατηγορίες εργαζομένων χωρίς να έχουν εξακριβωθεί επακριβώς οι ουσίες που ευθύνονται. Παράδειγμα, η σκόνη ξύλου και δέρματος, μπορεί να προξενούν καρκίνο στις ρινικές κοιλότητες και τους πνεύμονες. Συχνά ο καρκίνος εμφανίζεται στους εργαζόμενους των ορυχείων σιδήρου, στους μεταλλουργούς, στους αγρότες, στις κομμώτριες, στους κτίστες και το προσωπικό μαγειρείων.

Παρ’ όλα αυτά, και ενώ γίνεται φανερό ότι ο καρκίνος, όπως και άλλες ασθένειες που αυξάνονται στις μέρες μας, όπως το άσθμα, μπορούν να προληφθούν, πολιτικοί και επιστήμονες ασχολούνται με το να εφευρίσκουν φάρμακα για τον καρκίνο. Κι αυτό είναι πολύ φυσικό στο οικονομικοπολιτικό σύστημα το οποίο ζούμε, γιατί αλλιώς πώς θα βγάλουν τα τεράστια κέρδη τους οι φαρμακευτικές εταιρείες και πώς θα ανεβεί (εικονικά πάντα) το ΑΕΠ της χώρας??

Κι έτσι βλέπουμε ό,τι συμβαίνει πάντα με το ζήτημα του περιβάλλοντος: οι πολίτες πληρώνουν πολύ ακριβά και με πολλούς τρόπους. Όχι μόνο με την υγεία τους, αλλά και μέσω της φορολογίας (αφού τα χρήματα δεν χρησιμοποιούνται προς όφελός τους, πχ στην προστασία του περιβάλλοντος ώστε να προληφθούν οι ασθένειες, αλλά δεν ξέρει κανείς που πηγαίνουν), και βέβαια μέσω της πληρωμής σε φάρμακα και νοσοκομεία.

Αλλά ο πιο παράλογος τρόπος με τον οποίο πληρώνουμε τη ζημιά στο περιβάλλον, και επομένως και στον εαυτό μας, είναι άμεσα με τον τρόπο ζωής μας. Έτσι, πληρώνουμε για να φάμε τα πιο ανθυγιεινά φαγητά, να αγοράσουμε αυτοκίνητα, να χρησιμοποιήσουμε λιπάσματα, να κόψουμε δέντρα και να κατασκευάσουμε δρόμους κτλ.

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΚΑΙ ΑΓΡΙΑ ΖΩΑ:

Ο καρκίνος δεν απειλεί τη ζωή μόνο των ανθρώπων, αλλά και πολλών άγριων ζώων, σε βαθμό μάλιστα ορισμένα είδη να απειλούνται με εξαφάνιση, σύμφωνα με μια νέα επιστημονική μελέτη.  Η μελέτη έγινε από ερευνητές της Εταιρίας Προστασίας Άγριων Ζώων (Wildlife Conservation Society), με επικεφαλής την παθολόγο δρα Denis McAloose και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Nature Reviews Cancer».

Ο καρκίνος, που ευθύνεται για πάνω από 10% των ανθρώπινων θανάτων διεθνώς, αντιμετωπίζεται ως αποκλειστικά ανθρώπινο πρόβλημα, αλλά η νέα μελέτη δείχνει πως αυτό είναι λάθος. Σύμφωνα με την έρευνα, υπάρχουν μεγάλοι πληθυσμοί ζώων, στην πλειονότητα των ειδών της Γης, που πεθαίνουν από καρκίνο, χωρίς αυτό να γίνεται γνωστό, λόγω έλλειψης στοιχείων, γεγονός που υποτιμά την έκταση του προβλήματος στην φύση.

Ο καρκίνος μπορεί να σκοτώσει τα ζώα στον ίδιο βαθμό ή και περισσότερο, θέτοντας σε κίνδυνο ολόκληρα είδη, όπως ο «διάβολος της Τασμανίας», το μεγαλύτερο σαρκοφάγο μαρσιποφόρο ζώο του κόσμου, που κινδυνεύει πλέον με εξαφάνιση λόγω μιας σπάνιας μορφής καρκίνου, που κολλά με την επαφή. Ο καρκίνος εμφανίζεται στο στόμα και εμποδίζει τα δυστυχή ζώα να φάνε. Αν ο «διάβολος» όντως εξαφανιστεί, θα είναι το πρώτο γνωστό είδος στον πλανήτη μας που θα έχει αυτή την μοίρα εξαιτίας του καρκίνου.

Επίσης πολλά είδη που ζουν σε θαλάσσια περιβάλλοντα, μολυσμένα από τον άνθρωπο με χημικά, εμφανίζουν υψηλά ποσοστά καρκινικών όγκων, όπως ορισμένες φάλαινες ή γλώσσες. Ορισμένες εξάλλου ιογενείς μορφές καρκίνου των γεννητικών οργάνων επηρεάζουν την ικανότητα ορισμένων άγριων ζώων να αναπαράγουν, όπως οι θαλάσσιοι ελέφαντες, οι θαλάσσιες χελώνες και ορισμένα δελφίνια.

Μερικές από αυτές τις μορφές καρκίνου αφορούν αποκλειστικά τα ζώα και άλλες σχετίζονται με ιούς που μολύνουν και τους ανθρώπους, όπως του έρπη, των κονδυλωμάτων και της ηπατίτιδας.

Read Full Post »

Τι είναι τα φυτοφάρμακα:

Αναπτύχθηκαν τα τελευταία εξήντα περίπου χρόνια. Το 1942 ο Ελβετός Muller ανακαλύπτει το DDT, ενώ το 1946 τα εργαστήρια της εταιρίας φαρμάκων BAYER κατασκευάζουν το παραθείο.

Τα φυτοφάρμακα χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες:

  • Ζιζανιοκτόνα : Αυτά καταστρέφουν τα αγριόχορτα που αναπτύσσονται στις καλλιέργειες και «πνίγουν» τα καλλιεργημένα φυτά.
  • Εντομοκτόνα : Αυτά καταστρέφουν τα έντομα που κατατρώνε τα διάφορα μέρη των φυτών, χωρίς να βλάπτουν τα ίδια.
  • Παρασιτοκτόνα ή Μυκητοκτόνα : Αυτά καταστρέφουν τα ζωικά ή φυτικά παράσιτα που ζουν στα φυτά και τρέφονται εις βάρος τους.

Πίνακας 1.

Κατηγορίες φυτοφαρμάκων Ομάδα Σκεύασμα

Χλωριωμένοι υδρογονάνθρακες (Ε)        DDT, lindane, endosulfan       Οργανοφωσφορικοί εστέρες (Ε)               malathion, dimethoate, chlorpyrifos

Καρβαμιδικά (Ε)                                               carbaryl, aldicarb

Συνθετικές πυρεθρίνες (Ε)                       permethrin, deltamethrine, fenvalerate

Τριαζίνες (Ζ)                                                   atrazine

Δινιτροανιλίνες (Ζ)                                    trifluralin

Καρβαμιδικά (Μ)                                          propamocarb

Ε=Εντομοκτόνο, Ζ=Ζιζανιοκτόνο, Μ=Μυκητοκτόνο

Πίνακας 2.

Φυτοφάρμακα με ενδείξεις δράσης παρεμποδιστών ενδοκρινικού συστήματος

2,4 D                   Carbaryl                                    Maneb

2,4,5 T                 Dicofol                                        Methomyl

Alachlor              Dieldrin                                     Parathion

Aldicarb              DDT και μεταβολίτες           Συνθετικές πυρεθρίνες

Atrazine              Endosulfan                               Triflurilan

Benomyl             Lindane                                     Zineb

ß-HCH                Mancozeb

Κίνδυνοι που συνδέονται με τα φυτοφάρμακα

Οι κίνδυνοι που συνδέονται με τα φυτοφάρμακα δεν είναι πλήρως γνωστοί και για πολλά από αυτά δεν έχουν μελετηθεί οι μακροχρόνιες επιπτώσεις στην υγεία, όπως βλάβη στο γενετικό υλικό, το νευρικό, το ενδοκρινικό, το ανοσοποιητικό σύστημα. Επίσης δεν είναι γνωστά ποια είναι τα αθροιστικά αποτελέσματα της δράσης πολλών διαφορετικών ουσιών στον ανθρώπινο οργανισμό. Η γνώση της επίδρασης των φυτοφαρμάκων στον άνθρωπο προέρχονται κυρίως από μελέτες σε πειραματόζωα, από μελέτες σειρών ανθρώπινων κυττάρων στο εργαστήριο (in vitro) και από επιδημιολογικές μελέτες.

Τα παιδιά, σε σχέση με τους ενήλικες, και ανάλογα με την ηλικία, απορροφούν μεγαλύτερες συγκεντρώσεις φυτοφαρμάκων ανά μονάδα σωματικού βάρους μέσω της εισπνοής, κατάποσης και επαφής με το δέρμα. Οι θερμίδες που παίρνουν τα παιδιά είναι κατά μονάδα βάρους 2,5 φορές περισσότερες, ο εισπνεόμενος αέρας 2 φορές, η έκθεση του δέρματος 2,5 φορές μεγαλύτερη. Οι χημικές ουσίες είναι μέχρι 10 φορές περισσότερο τοξικές σε παιδιά εξαρτώμενες από το σωματικό βάρος.

Στα παιδιά παρατηρείται ανωριμότητα μεταβολικών οδών, μειωμένος βιομετασχηματισμός και απομάκρυνση τοξικών ουσιών π.χ. τα νεογέννητα έχουν μειωμένο επίπεδο παραοξονάσης-1, η οποία διασπά τα οργανοφωσφορικά εντομοκτόνα. Η νεφρική λειτουργία δεν είναι πλήρως αναπτυγμένη. Επειδή οι νεφροί στο νεογέννητο είναι ανώριμοι συγκρινόμενοι με τους νεφρούς των ενηλίκων είναι περισσότερο δύσκολο για τα βρέφη να απομακρύνουν τοξικά προϊόντα. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη συσσώρευση αυξάνοντας έτσι την ευπάθειά τους.

  • Τα παιδιά είναι εξαιρετικά τρωτά σε κατηγορίες συνθετικών φυτοφαρμάκων που μιμούνται τις φυσιολογικές ορμόνες ή τα ένζυμα.
  • Ο ταχύς πολλαπλασιασμός των κυττάρων κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας αυξάνει την πιθανότητα κυτταρικών μεταλλάξεων, που μπορεί να οδηγήσουν αργότερα σε καρκίνους.
  • Τα παιδιά έχουν μια μακριά διάρκεια ζωής, ώστε έχουν αρκετό χρόνο μπροστά τους για να εκδηλώσουν μακροχρόνιες επιπτώσεις από χημικές ουσίες.

Επίδραση φυτοφαρμάκων σε όργανα και συστήματα

Ενδοκρινικό σύστημα: Οι αναπτυσσόμενοι οργανισμοί έχουν αυξημένη ευαισθησία στη δράση χημικών ουσιών που διαταράσσουν το ενδοκρινικό σύστημα επειδή οι διαφοροποιούμενοι ιστοί είναι πιο ευπαθείς σε αλλαγές στα επίπεδα των ορμονών. Τα φυτοφάρμακα (Πίνακας 1) είναι παράγοντες που φαίνεται να επηρεάζουν το ενδοκρινικό σύστημα. Μπορούν να δεσμεύσουν υποδοχείς ορμονών φύλου, να τους ενεργοποιήσουν και έτσι να οδηγήσουν σε αντιδράσεις παρόμοιες με αυτές ενδογενών οιστρογόνων και ανδρογόνων. Μπορούν επίσης να συνδεθούν με υποδοχείς ορμονών χωρίς την ενεργοποίησή τους εμποδίζοντας έτσι τη σύνδεση των ενδογενών ορμονών, οι οποίες επομένως παραμένουν ανενεργές. Πέρα από τέτοιες άμεσες δράσεις μέσω υποδοχέων είναι δυνατές έμμεσες (αντι)οιστρογονικές και (αντι)ανδρογονικές αντιδράσεις.

Αυτές περιλαμβάνουν αλλαγές στη συγκέντρωση των ορμονικών υποδοχέων στα όργανα στόχους, παρέμβαση στη βιοσύνθεση ορμονών στους ενδοκρινείς αδένες, ή επίδραση στο βιομετασχηματισμό στο ήπαρ. Επιπλέον, μπορεί να επηρεασθεί η σύνδεση των ορμονών με πρωτεΐνες στο πλάσμα του αίματος καθώς επίσης και η δραστηριότητα της υπόφυσης και του υποθαλάμου. Ένα μειονέκτημα των αποτελεσμάτων των ερευνών είναι ότι έχουν γίνει κυρίως σε πειραματόζωα ή σε κυτταροκαλλιέργειες. Αυτές οι μελέτες συχνά δίνουν τις πρώτες ενδείξεις των εν δυνάμει επιδράσεων των φυτοφαρμάκων στην αναπαραγωγή αλλά είναι δύσκολο να επεκτείνει κανένας τα αποτελέσματα αυτά στον άνθρωπο. Επιδημιολογικές μελέτες οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι έκθεση σε φυτοφάρμακα μπορεί να συνδέεται με διαταραχές του κύκλου, μειωμένη γονιμότητα, αυτόματη αποβολή, θνησιγενή έμβρυα και αναπτυξιακές ανωμαλίες. Ως προς την αναπαραγωγή, ευρήματα έχουν δείξει ότι επαγγελματική έκθεση γυναικών σε φυτοφάρμακα μπορεί να προκαλέσει ενδομήτριο καθυστέρηση ανάπτυξης και μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο να γεννηθούν παιδιά με συγγενείς ανωμαλίες, όπως ανωμαλίες άκρων, νευρικού και μυοσκελετικού συστήματος, υποσπαδία, κρυψορχία, καρδιαγγειακές ανωμαλίες, λυκόστομα και άλλες πολλαπλές και ειδικές ανωμαλίες.

Νευρικό σύστημα: Πολλές από τις κύριες ομάδες φυτοφαρμάκων είναι νευροτοξικές ουσίες. Αποτελέσματα μακροχρόνιας έκθεσης σε φυτοφάρμακα περιλαμβάνουν διαταραχές μνήμης και συγκέντρωσης, προσανατολισμού, κατάθλιψη, ευερεθιστότητα, σύγχυση, κεφαλαλγία, διαταραχές λόγου, εφιάλτες, υπνοβασία κ.τ.λ. Οι μικρές δόσεις νευροτοξινών μπορούν να διαταράξουν δραστικά τη διαδικασία μάθησης στα παιδιά. Επίδραση στην ανάπτυξη του νευρικού συστήματος διαπιστώθηκε σε παιδιά προσχολικής ηλικίας, που πιθανόν προκλήθηκε μετά από έκθεση κατά την ενδομήτρια ζωή ή κατά την πρώτη παιδική ηλικία. Μια άλλη μελέτη βρήκε σημαντικά μεγαλύτερη αναλογία παιδιών, που είχαν εκτεθεί σε εναέριους ψεκασμούς, με διανοητικά και συναισθηματικά προβλήματα, σε σχέση με μη εκτεθέντα. Σε μια εργασία εκτίθεται μια δυσμενής σχέση προγεννητικής έκθεσης σε οργανοφωσφορικό φυτοφάρμακο, όπως μετριέται από DAPs (dialkylphosphates), με την πνευματική ανάπτυξη και κυρίαρχα αναπτυξιακά προβλήματα στην ηλικία των 24 μηνών. Αυτή η μελέτη είναι μια από τις πρώτες που εξετάζει τις σχέσεις προγεννητικής και μεταγεννητικής έκθεσης σε οργανοφωσφορικά στην πρώιμη νευρωνική ανάπτυξη.

Ανοσοποιητικό: Ο Whalen παρουσίασε κυτταροτοξικά αποτελέσματα του ζιζανιοκτόνου τριαζίνη και καρβαμιδικών εντομοκτόνων στα φυσικά κυτταροκτόνα κύτταρα. Απαιτούνται όμως περισσότερες μελέτες in vitro για να καθορισθεί αν μερικές κατηγορίες φυτοφαρμάκων είναι περισσότερο τοξικές στο γενετικό και ανοσοποιητικό σύστημα των ανθρώπων και ειδικότερα σε ποια κύτταρα και συστατικά του ανοσοποιητικού συστήματος επιδρούν.

Αναπνευστικό: Σε μελέτη με ενήλικες αγρότες και εργάτες ψεκασμών διαπιστώθηκαν αναπνευστικά προβλήματα, όπως συριγμός ή γρυπώδης συνδρομή κατόπιν έκθεσης σε εντομοκτόνα και ζιζανιοκτόνα. Επίσης βρογχικό άσθμα συσχετίσθηκε με καρβαμιδικά εντομοκτόνα

Δέρμα: Φυτοφάρμακα είναι γνωστό επίσης να προκαλούν δερματίτιδες με σπουδαιότερη τη δερματίτιδα εξ επαφής είτε ερεθιστική είτε αλλεργική.

Οι δυσμενείς επιδράσεις που δεν είναι θανατηφόρες δημιουργούν μελλοντικούς κινδύνους για το ίδιο το άτομο και τις επόμενες γενιές. Ενδομήτρια καθυστέρηση ανάπτυξης βρέθηκε να αυξάνει την ευαισθησία αργότερα στη ζωή για υπέρταση, διαβήτη τύπου 2, καρδιακή νόσο, καρκίνο του μαστού και του προστάτη. Άνδρες με ανωμαλίες κατά τη γέννηση έχουν διπλάσια πιθανότητα να γεννήσουν παιδιά με ανωμαλίες.

Φυτοφάρμακα και καρκίνοι

Τα φυτοφάρμακα μπορούν έμμεσα να συμβάλουν σε κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου είτε δρώντας ως προωθητές ή ενεργοποιητές ή μέσω παραγόντων που επηρεάζουν διάφορους μηχανισμούς άμυνας με την πρόκληση σχηματισμού καρκινογόνων μεταβολιτών. Π.χ φυτοφάρμακα (endosulfan, DDT, ατραζίνη) αλλάζουν την αναλογία κακών/καλών μεταβολιτών της οιστραδιόλης, όπως την 16α υδροξυεστρόνη (ογκογόνος) προς την 2 υδροξυεστρόνη (μη τοξική).

Σε αρκετές μελέτες διαπιστώθηκε σχέση μεταξύ έκθεσης σε φυτοφάρμακα και συμπαγών όγκων, όπως όγκοι εγκεφάλου, νεφρών, παγκρέατος, νευροβλάστωμα, σάρκωμα. Αυξημένη συχνότητα καρκίνου των νεφρών συνδέθηκε με γονική έκθεση κατά τη γεωργική απασχόληση. Σημειώθηκε επίσης αυξημένη συχνότητα όγκων του εγκεφάλου (έκθεση σε φυτοφάρμακα στο σπίτι, σε αγροτική απασχόληση, σε επαγγελματική έκθεση).

Αρκετές μελέτες εμπλέκουν φυτοφάρμακα ως αιτία αιματολογικών καρκίνων σε παιδιά (παιδικό λέμφωμα non-Hodgkin, λευχαιμία). Από 27 μελέτες, οι 23 παρουσίασαν συσχετίσεις μεταξύ έκθεσης σε φυτοφάρμακα και λεμφώματος non-Hodgkin, πολλές από τις οποίες ήταν στατιστικά σημαντικές. Μια μελέτη έδειξε μητρική έκθεση σε φυτοφάρμακα και αυξημένη συχνότητα παιδικής λευχαιμίας.

Χρήση ζιζανιοκτόνων (κυρίως 2,4 D) κατά την εγκυμοσύνη και μετά τη γέννηση συσχετίστηκαν με αυξημένη συχνότητα λευχαιμίας.

Προς το παρόν περισσότερες από 400 χημικές ουσίες χρησιμοποιούνται τακτικά στη συμβατική γεωργία ως βιοκτόνα για την αντιμετώπιση εντόμων και ζιζανίων. Σύμφωνα με το FDA (Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ) τα μισά προϊόντα που ελέγχονται στα καταστήματα τροφίμων περιλαμβάνουν μετρήσιμα επίπεδα φυτοφαρμάκων. Εργαστηριακές δοκιμές σε 8 παιδικές τροφές απεκάλυψαν την παρουσία υπολειμμάτων 18 φυτοφαρμάκων μεταξύ των οποίων τρία καρκινογόνα.

Κίνδυνοι από τα φυτοφάρμακα για το περιβάλλον

Η έκπλυση των φυτοφαρμάκων από τα εδάφη και η μετακίνησή τους στον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα αποτελεί ένα σοβαρό κίνδυνο ρύπανσης των υπογείων υδάτων. Ειδικά μάλιστα τα ψάρια, μπορούν να δεχτούν μεγάλες ποσότητες φυτοφαρμάκων, τόσο από την τροφική αλυσίδα όσο και από το νερό που περνάει μέσα από τα βράγχιά τους.λλωστε, από όλα τα έντομα που υπάρχουν μόνο ένα ποσοστό περίπου 5% χαρακτηρίζονται ως εχθροί για τις ανθρώπινες καλλιέργειες. Επιπλέον, η εκτεταμένη χρήση των φυτοπροστατευτικών μέσων έχει προκαλέσει στις Η.Π.Α. το θάνατο σε τουλάχιστον 94 είδη πουλιών.

Στην Ελλάδα τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων στα επιφανειακά νερά έχουν εντοπιστεί σαν πρόβλημα ήδη από την δεκαετία του 40, και, ενώ οι κύριες ανησυχίες κατά τη δεκαετία του ’70 αφορούσαν τις οργανοχλωριομένες ενώσεις, σήμερα είναι εκατοντάδες οι ενώσεις που ανιχνεύονται στα επιφανειακά νερά (Albanis et al 1998). Διάφορες έρευνες έχουν δείξει ότι η συνολική ποσότητα φυτοφαρμάκων που χρησιμοποιείται στον κάμπο της Θεσσαλονίκης αντιπροσωπεύει περίπου το 7% της συνολικής κατανάλωσης στη χώρα (Albanis 1990).

Φυτοφάρμακα και άλλες οργανικές ενώσεις μπορούν επίσης να μεταφερθούν μέσω της ατμόσφαιρας σε μεγάλες αποστάσεις και να μολύνουν υδάτινες κι εδαφικές επιφάνειες σε άλλες περιοχές. Μια μεγάλη ποικιλία υπολειμμάτων γεωργικών φαρμάκων βρέθηκαν διαλυμένα στο νερό της βροχής τόσο των αγροτικών όσο και των αστικών περιοχών της λεκάνης του Αλιάκμονα (Albanis et.al. 1998).

Ένα σημαντικό ποσοστό του προβλήματος της ρύπανσης των υπογείων νερών οφείλεται σε καθημερινές δραστηριότητες των γεωργών όπως το γέμισμα και ξέπλυμα των ψεκαστικών μηχανημάτων δίπλα στις γεωτρήσεις παροχής νερού, η απόρριψη στην ύπαιθρο των συσκευασιών από τα λιπάσματα και τα φυτοφάρμακα.

Η κατάσταση της Ελλάδας

Έχουν περάσει λίγα χρόνια από την είσοδο της Ελλάδας στην τότε ΕΟΚ. Η κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου έχει διαδοχικές συσκέψεις με τους εταίρους μας αλλά και με τους αγρότες. Το σύνθημα προς τους αγρότες είναι ένα: «Αυξήστε την παραγωγή, για να πάρουμε περισσότερα χρήματα». Είναι η περίοδος που εισρέουν στη χώρα μας τεράστια ποσά από τα λεγόμενα «πακέτα Ντελόρ» και οι αγρότες μπαίνουν στο παιχνίδι των επιδοτήσεων.

Απρίλιος 2006: Η σπορά στα χωράφια λίγο έξω από τη Θεσσαλονίκη έχει τελειώσει. Δίπλα στα χωράφια, κλιμάκια γεοπόνων εντοπίζουν χρησιμοποιημένα φυτοφάρμακα με ξένες ετικέτες. «Η χρήση παράνομων φυτοφαρμάκων είναι ένα σύνηθες φαινόμενο που έχει συνέπειες όχι μόνο στην υγεία αλλά και στις εξαγωγές», σημειώνει σε ανοιχτή επιστολή που έστειλε ο κ. Θανάσης Παπαποστόλου, πρόεδρος του συλλόγου επαγγελματιών γεωπόνων Θεσ/νίκης-Κιλκίς-Χαλκιδικής. «Έχουμε ενημερώσει όλες τις αρμόδιες αρχές για αυτό το θέμα», καταλήγει ο κ. Παπαποστόλου.

Η χρήση παράνομων φυτοφαρμάκων, εισαγόμενων από Βουλγαρία, Ρουμανία και Τουρκία είναι κοινό μυστικό μεταξύ των αγροτών εδώ και πολλά χρονιά. «Οι συνέπειες από τη χρήση αυτών των φυτοφαρμάκων φαίνονται στο πιάτο μας», δηλώνει ο κ. Νικολαΐδης, πρόεδρος του συλλόγου γεωπόνων Μακεδονίας-Θράκης. Σε έρευνα που πραγματοποίησε το Πάντειο Πανεπιστήμιο στο λεγόμενο «καλάθι της νοικοκυράς» τα ευρήματα ήταν αν μη τι άλλο ανησυχητικά. Βρέθηκαν υπολείματα φυτοφαρμάκων πάνω από τρεις φορές από το επιτρεπόμενο επίπεδο. «Αυτά τα προϊόντα καταλήγουν στην αγορά και τα καταναλώνουν μικρά παιδιά» εξηγεί ο κ. Νικολαΐδης και συνεχίζει «είχαμε 2% αύξηση εμφάνισης καρκίνου σε παιδιά πανελληνίως εξαιτίας των φυτοφαρμάκων».

Τα παράνομα φυτοφάρμακα, ωστόσο, οδηγούν και σε διπλωματικά επεισόδια. Η Γερμανία αλλά και η Ρωσία επέστρεψαν πίσω στην Ελλάδα χιλιάδες τόνους οπωροκηπευτικών μετά από υγειονομικό έλεγχο.

«Όλα αυτά συμβαίνουν γιατί τα λεφτά της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι πολλά», ισχυρίζεται ο κ. Θωμάς Ζαρκαλκάς, αγρότης στα Κύμινα. Για να πάρουν τις επιδοτήσεις οι αγρότες πρέπει η παραγωγή τους να είναι κατά πολύ περισσότερη από ό,τι μπορεί το χωράφι να παραγάγει με φυσικό τρόπο. Η μόνη λύση είναι τα δυνατά φυτοφάρμακα, τα οποία μπορούν να προμηθευτούν σε συγκεκριμένα μαγαζιά και σε χαμηλή τιμή φυσικά. Οι ίδιοι οι αγρότες όμως φαίνεται να αγνοούν τους κινδύνους που ελλοχεύουν από τη χρήση των παράνομων φυτοφαρμάκων.

Read Full Post »

biking-pollution-photo-1028769-xl

Οι κυριότεροι ρύποι της ατμόσφαιρας είναι:

  • αιωρούμενα στερεά (σκόνη, τσιμέντο, κανός, μόλυβδος, ανθρακικό ασβέστιο, γύψος) ή υγρά (υδρογονάνθρακες)σωματίδια: προέρχονται από το έδαφος, τις φωτιές, την τριβή των ελαστικών των αυτοκινήτων, τις τσιμεντοβιομηχανίες, τα χαλυβουργεία, την καύση του λιγνίτη, του μαζούτ και του ντίζελ. Τα στερεά αιωρούμενα σωματίδια μπαίνουν βαθιά στους πνεύμονες και προκαλούν διάφορες βλάβες, ενώ σε συνδυασμό με τα Οξείδια του θείου προκαλούν χρόνιες βρογχίτιδες και αναπνευστικές λοιμώξεις.
  • SO2: οφείλεται σε βαρύτερα καύσιμα (μαζούτ, ντίζελ), τα οποία έχουν αυξημένη περιεκτικότητα σε θείο, και τα οποία χρησιμοποιούνται από τις μεταλλουργικές, πετρελαιογενείς και χημικές βιομηχανίες και τις μονάδες ηλεκτρικής ενέργειας. Το διοεξείδιο του θείου επιδεινώνει τις πνευμονικές και καρδιακές παθήσεις, προκαλεί βρογχίτιδα και ερεθισμό στα μάτια και στο ρινοφάρυγγα, λοιμώξεια του αναπνευστικού συστήματος, ενώ σε μεγάλες συγκεντρώσεις θεωρείται υπεύθυνο για την αύξηση της θνησιμότητας στις μεγαλουπόλεις.
  • ΝΟx: Το 50% των εκπομπών σε μονοξείδια του Αζώτου, έχουν σαν κύρια πηγή το αυτοκίνητο ενώ παράγεται ως παραπροϊόν από της βιομηχανικές κατεργασίες του νιτρικού και θειικού οξέος, κατά την παραγωγή νάιλον, από τη νίτρωση οργανικών συνθέσεων, από μετατροπή του μονοξειδίου του Αζώτου ( ΝΟ) διοξείδιο κατά τις φωτοχημικές μετατροπές που συμβαίνουν στην ατμόσφαιρα σε υψηλές θερμοκρασίες. Προσβάλλουν τα μάτια και το αναπνευστικό σύστημα. Σε μεγάλες ποσότητες προκαλούν βιοχημικές μεταβολές στο αίμα και σε χαμηλές αυξάνουν την ευαισθησία των ασθματικών.
  • CΟ2: Το μονοξείδιο του άνθρακα είναι επικίνδυνο, ασφυκτικό και δηλητηριώδες αέριο που παράγεται από τις ατελείς καύσεις στις μηχανές των αυτοκινήτων και των κεντρικών θερμάνσεων, το πετρέλαιο και τους ανθρακίτες καθώς και τα ηφαίστεια και τις πυρκαγιές. Προκαλεί κεφαλαλγίες, ιλλίγους, ελάττωση των αισθήσεων και διαταραχές στην όραση, ενώ σχετίζεται με βλάβες στην καρδιά και στο νευρικό σύστημα.
  • Ο3: Χρησιμοποιείται ευρέως στις βιομηχανίες χημικών , πετρελαιοειδών και φαρμακευτικών προϊόντων. Ερεθίζει τα μάτια, μειώνει τις αναπνευστικές λειτουργίες και προσβάλλει ασθματικούς σε συγκεντρώσεις που ξεπερνούν τα 200-250μg/m3.
  • Υδρογονάνθρακες: σχηματίζονται κατά τη διάρκεια των ατελών καύσεων. Από τους αρωματικούς υδρογονάνθρακες, το βενζοπυρένιο θεωρείται καρκινογόνο.
  • Pb: ο μόλυβδος προέρχεται από την καύση της βενζίνης, από την επεξεργασία του ορείχαλκου και τις βιομηχανίες χρωμάτων. Το μεγαλύτερο μέρος του εισπνεόμενου μολύβδου προέρχεται από τα καυσαέρια των αυτοκινήτων, ενώ το υπόλοιπο προέρχεται από το νερό, τα χρώματα και τα τρόφιΕφαρμογές του έχουμε στα πυρομαχικά, παιχνίδια, κράματα, τυπογραφικά στοιχεία, πλαστικά και σωλήνες νερού. Είναι ιδιαίτερα επικίνδυνος για τα παιδιά καθώς συσσωρεύεται στα δόντια και μπορεί να προσβάλλει την ψυχολογική τους κατάσταση, τη νευρική τους συμπεριφορά, την πνευματική τους επόδιση και τη νοητική τους ικανότητα, ενώ προκαλέι υπερδιέγερση, άγχος και τάση για βίαιες ενέργειες, αναιμίες, υπέρταση, νεφρίτιδα και μολυβδίαση.
  • Αμίαντος: προέρχεται από τα φρένα των αυτοκινήτων, τις μονώσεις και τα οικοδομικά υλικά. Προκαλεί αμιάντωση (πνευμονοπάθειες) και καρκινικό μεσοεπιθήλωμα.

Read Full Post »

Miguel Altieri
Καθηγητής Αγροτικής Οικολογίας
Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, Berkeley

Elizabeth Bravo
Δίκτυο για μια Λατινική Αμερική Ελεύθερη από Μεταλλαγμένα
Quito, Ισημερινός

Tα έθνη του ΟΟΣΑ- Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης, που αποτελούν 56% της κατανάλωσης ενέργειας του πλανήτη, χρειάζονται απελπισμένα την αντικατάσταση του πετρελαίου με άλλα υγρά καύσιμα. Οι παγκόσμιοι ρυθμοί πετρελαιοπαραγωγής αναμένονται να φτάσουν το μέγιστο τους αυτό τον χρόνο, και ο διεθνής ανεφοδιασμός θα ελαττωθεί πιθανώς σημαντικά τα επόμενα πενήντα έτη. Υπάρχει επίσης μεγάλη ανάγκη να βρεθούν υποκατάστατα των ορυκτών καυσίμων, τα οποία είναι από τους σημαντικότερους συνεισφέροντες στη παγκόσμια κλιματική αλλαγή μέσω της εκπομπής CO2 και άλλων αερίων του θερμοκηπίου.

�ρευνα

Τα βιοκαύσιμα έχουν διαφημιστεί ως η ελπιδοφόρος εναλλακτική λύση του πετρελαίου. Η βιομηχανία, οι κυβερνήσεις και οι επιστημονικοί θιασώτες των βιοκαυσίμων υποστηρίζουν ότι θα χρησιμεύσουν ως εναλλακτική λύση για τη πετρελαϊκή κρίση, θα μετριάσουν τη κλιματική αλλαγή μειώνοντας τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, ενισχύοντας τα εισοδήματα των αγροτών και προωθώντας την αγροτική ανάπτυξη. Ωστός,ο η εκτενής έρευνα και οι ανάλυσεις που πραγματοποιούνται από σεβαστούς οικολόγους και κοινωνικούς επιστήμονες προτείνουν ότι η μεγάλης κλίμακας βιομηχανική ανάπτυξη των βιοκαυσίμων θα είναι καταστρεπτική για τους αγρότες, το περιβάλλον, τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και τους καταναλωτές, ιδιαίτερα, τους φτωχούς.

Σε αυτή την ανάλυση εξετάζουμε τις οικολογικές, κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις της παραγωγής βιοκαυσίμων. Υποστηρίζουμε πως, αντίθετα στις ψεύτικες αξιώσεις των εταιριών που προάγουν αυτά τα «πράσινα καύσιμα,» η μαζική καλλιέργεια καλαμποκιού, ζαχαροκάλαμου, σόγιας, φοινικέλαιου και άλλων καλλιεργειών που ωθούνται προς το παρόν από τη βιομηχανία των βιοκαυσίμων – με την πρόθεση να είναι όλα γενετικά τροποποιημένα- δεν θα μειώσει τις εκπομπές των αέριων του θερμοκηπίου, αλλά θα μετατοπίσει από τις εστίες τους δεκάδες χιλιάδες αγροτών, θα μειώσει την ασφάλεια τροφίμων σε πολλές χώρες, και θα επιταχύνει την αποψίλωση δασών και την περιβαλλοντική καταστροφή του παγκόσμιου νότου.

Τα βιοκαύσιμα στις Η.Π.Α.: προεκτάσεις και επιδράσεις

— Η παραγωγή αιθανόλης

Η κυβέρνηση Μπους έχει δεσμευτεί της εξάπλωσης των βιοκαυσίμων ώστε να μειωθεί η εξάρτησή της από το ξένο πετρέλαιο. (Οι Η.Π.Α. εισάγουν, 61% του ακατέργαστου πετρελαίου που καταναλώνουν, με κόστος $75 δισεκατομμυρίων ετησίως.) Αν και υπάρχει μια σειρά προοπτικών για τα βιοκαύσιμα, η αιθανόλη που προέρχεται από το καλαμπόκι και τη σόγια αποτελεί αυτήν την περίοδο το 99% των βιοκαυσίμων στις Η.Π.Α., και η παραγωγή της αναμένεται να αυξηθεί το 2012 στοχεύοντας τα 7,5 δισεκατομμύριο γαλόνια ετησίως (Pimentel, 2003). Η ποσότητα καλαμποκιού που καλλιεργείται για αιθανόλη στις Η.Π.Α. έχει τριπλασιαστεί από 18 εκατομμύρια τόνους το 2001 σε 55 εκατομμύρια το 2006 (Bravo, 2006).

�νας αληθινός διάλογοςΠαρέχοντας όλη τη παρούσα παραγωγή καλαμποκιού και σόγιας της Αμερικής για βιοκαύσιμα, αυτό θα κάλυπτε μόνο ένα 12% των αναγκών βενζίνης της χώρας και 6% των αναγκών για ντίζελ. Τα αγροτικά εδάφη στις Η.Π.Α. φτάνουν συνολικά τα 625.000 τετραγωνικά στρέμματα. Με τους τωρινούς ρυθμούς, οι ανάγκες καυσίμου από βιοκαύσιμα θα απαιτούσαν 1,4 εκατομμύριο τετραγωνικά μίλια καλαμποκιού για αιθανόλη ή 8,8 εκατομμύριο τετραγωνικά μίλια σόγιας για βιοντίζελ (Korten, 2006). Η νότια Ντακότα και η Αιόβα αφιερώνουν ήδη περισσότερο από 50% του καλαμποκιού τους στην παραγωγή αιθανόλης, η οποία έχει οδηγήσει σε μικρότερες παραγόμενες ποσότητες για ζωοτροφή και ανθρώπινη κατανάλωση. Αν και το 1/5 της συγκομιδής αμερικανικού καλαμποκιού αφιερώθηκε στην παραγωγή αιθανόλης το 2006, αυτό ικανοποίησε μόνο 3% των αμερικάνικων συνολικών αναγκών για καύσιμα (Bravo 2006).

Η μεγάλης κλίμακας παραγωγή που απαιτείται για να δώσει ικανοποιητικές ποσότητες συγκομιδής θα ενθαρρύνει τις βιομηχανικές μεθόδους μονοκαλλιέργειας καλαμποκιού και σόγιας με έντονες περιβαλλοντικές παρενέργειες. Η παραγωγή καλαμποκιού οδηγεί σε ολοένα μεγαλύτερη εδαφολογική διάβρωση από οποιαδήποτε αμερικανική καλλιέργεια. Οι αγρότες σε όλη τις Μεσο-δυτικές πολιτείες έχουν εγκαταλείψει την αμειψισπορά (Σ.τ.Μ. εναλλαγή καλλιεργειών) ώστε να καλλιεργήσουν αποκλειστικά καλαμπόκι και σόγια, που αυξάνουν τη μέση εδαφολογική διάβρωση από 2,7 τόνους/στρέμμα ετησίως σε 19,7 τόνους (Pimentel και άλλοι, 1995). Η εγκατάλειψη της αμειψισποράς έχει αυξήσει επίσης την ευπάθεια στα παράσιτα, και επομένως απαιτεί υψηλότερες εισροές φυτοφαρμάκων από τις περισσότερες καλλιέργειες (στις Η.Π.Α., περίπου 41% όλων των ζιζανιοκτόνων και το 17% όλων των εντομοκτόνων εφαρμόζεται στο καλαμπόκι, Pimentel και Lehman, 1993). Η ειδίκευση στην παραγωγή καλαμποκιού μπορεί να είναι επικίνδυνη: όταν στις αρχές της δεκαετίας του ’70 τα ομοιόμορφα υβρίδια καλαμποκιού υψηλής απόδοσης αποτελούσαν το 70% όλου του καλλιεργημένου καλαμποκιού, μια σήψη φύλλων που είχε επιπτώσεις σε αυτά τα υβρίδια οδήγησε σε απώλεια 15% της παραγωγής καλαμποκιού καθ’ όλη τη διάρκεια της δεκαετίας (Altieri 2004). Αυτό το είδος της ευπάθειας των καλλιεργειών μπορεί να αναμένεται να ευδοκιμήσει στο ολοένα και περισσότερο υγρό κλίμα μας, προκαλώντας κυμαινόμενες μεταπτώσεις σε όλη τη παραγωγή τροφίμων. Πρέπει να έχουμε κατά νου τις επιπλοκές της διασύνδεσης της ενεργειακής οικονομίας μας με αυτό καθ’ αυτό το κυμαινόμενο και ευμετάβλητο τροφικό σύστημα. Η καλλιέργεια καλαμποκιού περιλαμβάνει γενικά τη χρήση του ζιζανιοκτόνου Ατραζίνη, γνωστό για ενδοκρινικές διαταράξεις. Χαμηλές δόσεις τέτοιων ουσιών μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα ανάπτυξης παρεμποδίζοντας τις ορμονικές λειτουργίες στα βασικά σημεία ανάπτυξης ενός οργανισμού. Οι μελέτες δείχνουν ότι η Ατραζίνη μπορεί να οδηγήσει σε σεξουαλικές ανωμαλίες στους πληθυσμούς βατράχων, συμπεριλαμβανομένου και του ερμαφροδιτισμού (Hayes και άλλοι, 2002).

στις μ�ερς μας όλοι �χουν ανάγκη από φάρμακα...

Το καλαμπόκι απαιτεί μεγάλα ποσά χημικού αζωτούχου λιπάσματος, που συνεισφέρει σημαντικά στη ρύπανση εδάφους και ποτάμιων υδάτων και είναι υπεύθυνο για τη «Νεκρή Ζώνη» στον κόλπο του Μεξικού. Τα μέσα ποσοστά εφαρμογής νιτρικών αλάτων στο αμερικανικό καλλιεργήσιμο έδαφος κυμαίνονται από 120 έως 550 κιλά αζώτου ανά εκτάριο. Η ανεπαρκής απορρόφηση των αζωτούχων λιπασμάτων από τις καλλιέργειες οδηγεί στην απορροή άζωτου, συνήθως στα επιφανειακά ύδατα ή στα υπόγεια νερά. Η μόλυνση των υδροφόρων στρωμάτων από τα νιτρικά άλατα είναι διαδεδομένη και σε επικίνδυνα υψηλά επίπεδα σε πολλές αγροτικές περιοχές. Στις Η.Π.Α., υπολογίζεται ότι περισσότερο από 25% των φρεατίων πόσιμου νερού περιέχουν επίπεδα νιτρικών αλάτων υψηλότερα από το όριο ασφάλειας των 45 μέρη ανά εκατομμύριο (Conway και Pretty, 1991). Τα υψηλά επίπεδα νιτρικών αλάτων είναι επικίνδυνα για τη ανθρώπινη υγεία, και οι μελέτες έχουν συνδέσει την λήψη τους με τη μεταιμογλοβινεμία στα παιδιά και την εμφάνιση γαστρικού, κυστικού και οισοφαγικού καρκίνου στους ενήλικες.

Η επέκταση του καλαμποκιού στις ξηρότερες περιοχές, όπως το Κάνσας, απαιτεί την άρδευση του, αυξάνοτανς την πίεση στις ήδη μειωμένες υπόγειες πηγές όπως το υδροφόρο στρώμα Ogallala στις νοτιοδυτικές Η.Π.Α.. Σε μέρη της Αριζόνα, τα υπόγεια νερά αντλούνται ήδη σε ποσοστό δέκα φορές μεγαλύτερο από το φυσικό ποσοστό επανάκαμψης αυτών των υδροφόρων στρωμάτων (Pimentel και άλλοι, 1997).

— Σόγια για βιοντίζελ

Στις Η.Π.Α., η σόγια είναι αυτήν την περίοδο η κύρια καλλιέργεια για βιοκαύσιμα για τη παραγωγή βιοντίζελ. Μεταξύ 2004 και 2005 η κατανάλωση βιοντίζελ αυξήθηκε κατά 50%. Περίπου 67 νέες εγκαταστάσεις καθαρισμού είναι υπό κατασκευή μέσω επενδύσειων από τους γίγαντες της αγρο-βιομηχανίας όπως την ADM και τη Cargill. Περίπου 1,5% της συγκομιδής σόγιας παράγει 68 εκατομμύριο γαλόνια του βιοντίζελ, ισοδύναμα με λιγότερο από 1% της κατανάλωσης βενζίνης. Επομένως, εάν η ολόκληρη συγκομιδή σόγιας αφιερωνότανε στην παραγωγή βιοντίζελ, θα ικανοποιούσε μόνο 6% των αναγκών πετρελαίου του έθνους (Pimentel και Patzek, 2005).

Στο μεγαλύτερο ποσοστό της η σόγια στις Η.Π.Α. είναι μεταλλαγμένη, κατασκευασμένη από τη Monsanto ώστε να είναι ανθεκτική στο ζιζανιοκτόνο τους, παρασκευαζόμενο από τη συστημική χημική ουσία, glyphosate (30,3 εκατομμύρια εκτάρια Roundup-Ready σόγια καλλιεργήθηκαν το 2006, περισσότερο δηλαδή από 70% της εσωτερικής συγκομιδής). Η εμπιστοσύνη στην ζιζανιοκτόνο-ανθεκτική σόγια οδηγεί σε μια αύξηση των προβλήματων σχετικά με την ανθεκτικότητα ζιζανίων και τη φυσική απώλεια βλάστησης. Λαμβάνοντας υπόψη την πίεση της βιομηχανίας να αυξήσει τη χρήση ζιζανιοκτόνου, το Roundup θα χρησιμοποιείται σε όλο περισσότερα ποσοστά γης . Η ανθεκτικότητα στο glyphosate έχει ήδη τεκμηριωθεί σε αυστραλιανούς πληθυσμούς πολλών ετήσιων ζιζανίων (ryegrass, quackgrass, birdsfoot trefoil and Cirsium arvense). Στην Iowa, οι πληθυσμοί του ζιζανίου amaranthus rudis έδειξε σημάδια καθυστερημένης εκβλάστησης που το επέτρεψε να προσαρμοστεί καλύτερα στους πρώιμους ψεκασμούς, το ζιζάνιο velvetleaf έδειξε ήδη ανθεκτικότητα στο glyphosate, και η παρουσία μιας ανθεκτικής ποικιλίας του ζιζανίου horseweed έχει ήδη τεκμηριωθεί στο Delaware. Ακόμη και στις περιοχές όπου η ανθεκτικότητα ζιζανίων δεν έχει παρατηρηθεί, οι επιστήμονες έχουν σημειώσει αυξήσεις στην παρουσία των ισχυρότερων ειδών ζιζανίων, όπως το Nightshade στο Illinois και το Water Hemp στην Iowa (Certeira και Duke, 2006, Altieri 2004).

Προς το παρόν δεδομένα για υπολειμματικά επίπεδα συγκέντρωσης Roundup στο καλαμπόκι και τη σόγια δεν υπάρχουν, δεδομένου ότι τέτοια προϊόντα δεν συμπεριλαμβάνονται στις συμβατικές έρευνες αγοράς για τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων. Εντούτοις, είναι γνωστό ότι, καθώς το glyphosate είναι ένα συστημικό ζιζανιοκτόνο (που εφαρμόζεται σε περίπου 12 εκατομμύριο στρέμματα στις Η.Π.Α.) ανιχνεύεται στα συγκομισθέντα μέρη των φυτών και δεν μεταβολίζεται εύκολα, συσσωρεύεται έτσι σε μεριστωματικές περιοχές των φυτών συμπεριλαμβανομένων των ριζών και των κονδύλων (Duke και άλλοι, 2003).

Περαιτέρω, οι πληροφορίες για την επίδραση αυτού του ζιζανιοκτόνου στην εδαφική ποιότητα είναι ελλιπείς, ωστόσο η έρευνα έχει καταδείξει ότι η χρήση glyphosate πιθανώς συνδέεται με τα ακόλουθα αποτελέσματα (Motavalli και άλλοι, 2004):

  • Μείωση της δυνατότητας δέσμευσης αζώτου της σόγιας και του τριφυλλιού επηρεάζοντας εμμέσως την συμβίωση.Αύξηση της ευπάθειας της σόγιας και του σιταριού σε ασθένειες, όπως αποδεικνύεται από την αύξηση της αρρώστιας fusarium του σιταριού τον περασμένο χρόνο στον Καναδά.

    Μείωση της παρουσίας των εδαφικών μικροοργανισμών, οι οποίοι εκτελούν απαραίτητες αναπαραγωγικές λειτουργίες, συμπεριλαμβανομένης της αποσύνθεσης οργανικής ουσίας, της απελευθέρωσης θρεπτικών συστατικών και της ανακύκλωσης, και της καταστολής παθογόνων οργανισμών.

    Οι πιθανές αλλαγές περιλαμβάνουν την επίδραση στην εδαφική μικροβιακή δραστηριότητα λόγω μεταβολών στη σύνθεση των εκκριμάτων της ρίζας, την αλλοίωση των μικροβιακών πληθυσμών, και την τοξικότητα στις μεταβολικές διεργασίες που μπορούν να αποτρέψουν την κανονική αύξηση των βακτηριδίων και μυκήτων.

    Το glyphosate έχει επίσης αρνητικές επιδράσεις στους αμφίβιους πληθυσμούς, ειδικά σε αυτόν του ιδιαίτερα ευαίσθητου βορειοαμερικανικού γυρίνου (Relyea, 2005).

Επιπτώσεις και επίδραση στη λατινική Αμερική

— Σόγια

Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα είναι σε θέση να παραγάγουν αρκετή βιομάζα για βιοκαύσιμα που να ικανοποιούν τις ενεργειακές ανάγκες τους. Άντ’ αυτού, οι ενεργειακές καλλιέργειες θα πρέπει να καλλιεργηθούν στο Παγκόσμιο Νότο. Μεγάλες φυτείες ζαχαροκάλαμου, φοινικέλαιου, και σόγιας αντικαθιστούν ήδη τα δάση και τα λιβάδια στη Βραζιλία, την Αργεντινή, την Κολομβία, τον Ισημερινό, και την Παραγουάη. Η καλλιέργεια σόγιας έχει οδηγήσει ήδη στην αποψίλωση 21 εκατομμυρίων εκταρίων δάσους στη Βραζιλία, 14 εκατομμυρίων εκταρίων στην Αργεντινή, δύο εκατομμυρίων εκταρίων στην Παραγουάη και 600.000 εκταρίων στη Βολιβία. Ως απάντηση στη παγκόσμια πίεση της αγοράς, η Βραζιλία μόνο θα καθαρίσει πιθανώς επιπλέον 60 εκατομμύριο εκτάρια δασικού εδάφους στο εγγύς μέλλον (Bravo, 2006).

Από το 1995, το συνολικό έδαφος για την παραγωγή σόγιας στη Βραζιλία έχει αυξηθεί κατά 3,2% ετησίως (320.000 εκτάρια). Η σόγια σήμερα-μαζί με το ζαχαροκάλαμο-καταλαμβάνει περισσότερη γη από οποιαδήποτε άλλη καλλιέργεια στη Βραζιλία (21% του συνολικού καλλιεργημένου εδάφους). Το συνολικό έδαφος που χρησιμοποιείται για την καλλιέργεια σόγιας έχει αυξηθεί 57 φορές από το 1961, και ο όγκος της παραγωγής έχει πολλαπλασιάσει 138 φορές. 55% της συγκομιδής σόγιας, ή 11,4 εκατομμύριο εκτάρια, είναι γενετικώς τροποποιημένα. Στην Παραγουάη, η σόγια καταλαμβάνει περισσότερα από 25% των γεωργικών εκτάσεων. Το εκτενές καθάρισμα εδάφους έχει συνοδεύσει αυτήν την εξάπλωση: παραδείγματος χάριν, ένα μεγάλο μέρος του ατλαντικού δάσους της Παραγουάης έχει καθαριστεί, εν μέρει για την παραγωγή σόγιας που περιλαμβάνει 29% της χρήσης γεωργικού εδάφους της χώρας (Altieri και Pengue, 2006).

Η παραγωγή σόγιας συνοδεύεται από ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά διάβρωσης, ειδικότερα σε περιοχές όπου δεν εφαρμόζονται βραχυπρόθεσμοι κύκλοι αμειψισποράς. Η απώλεια εδαφικής κάλυψης υπολογίζεται να είναι κατά μέσο όρο 16 τόνους ανά εκτάριο σόγιας στις δυτικές περιοχές των Η.Π.Α. Υπολογίζεται επίσης ότι στη Βραζιλία και την Αργεντινή η απώλεια γόνιμου εδάφους κυμαίνεται κατά μέσο όρο μεταξύ 19-30 τόνους ανά εκτάριο, ανάλογα με τις πρακτικές διαχείρισης, το κλίμα και την κλίση. Οι γ.τ. (γενετικά τροποποιημένες) ποικιλίες σόγιας με ανθεκτικότητα σε ζιζανιοκτόνα έχουν αυξήσει τη δυνατότητα μεγαλύτερης παραγωγής σόγιας για τους αγρότες, με συνέπεια πολλοί από αυτούς να έχουν αρχίσει να καλλιεργούν σε ευαίσθητα εδάφη, επιρρεπή στη διάβρωση (Jason, 2004).

Στην Αργεντινή, η εντατική καλλιέργεια σόγιας έχει οδηγήσει στην μαζική μείωση θρεπτικών ουσιών του εδάφους. Υπολογίζεται ότι η συνεχής παραγωγή σόγιας έχει οδηγήσει στην απώλεια ένα εκατομμύριο τόνων αζώτου και 227.000 τόνων φωσφορούχου στο έδαφος σε εθνικό επίπεδο. Το κόστος αναπλήρωσης αυτής της θρεπτικής απώλειας με λιπάσματα είναι κατ’ εκτίμηση 910 εκατομμύρια δολάρια. Η αύξηση παρουσίας αζώτου και φωσφόρου σε λεκάνες απορροής ποταμών της Λατινικής Αμερικής συνδέονται βεβαίως με την αύξηση της παραγωγής σόγιας (Pengue, 2005).

Η μονοκαλλιέργεια σόγιας στη λεκάνη του Αμαζονίου έχει καταστήσει άγονο ένα μεγάλο μέρος του εδάφους. Τα φτωχά εδάφη απαιτούν περισσότερη λίπανση με βιομηχανικά λιπάσματα ώστε να φτάσουν σε ανταγωνιστικά επίπεδα παραγωγικότητας. Στη Βολιβία, η παραγωγή σόγιας επεκτείνεται ανατολικά σε περιοχές όπου τα εδάφη είναι ήδη υποβαθμισμένα. Ένα εκατομμύριο στρέμματα υποβαθμισμένων εδαφών όπου προηγουμένως καλλιεργούνταν σόγια έχουν τώρα αφεθεί για βόσκηση βοοειδών οδηγώντας σε περαιτέρω υποβάθμιση (Fearnside, 2001). Τα βιοκαύσιμα δημιουργούν έναν νέο κύκλο εξάπλωσης της ερήμωσης στις περιοχές Cerrado και στον Αμαζόνιο. Δεδομένου ότι οι λατινοαμερικανικές χώρες αυξάνουν τις επενδύσεις τους στην καλλιέργεια σόγιας για την παραγωγή βιοκαυσίμων, οι οικολογικές επιπτώσεις αναμένεται να ενταθούν.

— Ζαχαροκάλαμο για αιθανόλη στη Βραζιλία

Η Βραζιλία παράγει ζάχαρη για καύσιμα αιθανόλης από το 1975 ακόμη. Από το 2005, υπήρξαν 313 εγκαταστάσεις επεξεργασίας αιθανόλης με παραγωγική ικανότητα 16 εκατομμύριο κυβικών μέτρων. Η Βραζιλία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός του ζαχαροκάλαμου στον κόσμο, και παράγει 60% της παγκόσμιας αιθανόλης από ζαχαροκάλαμο το οποίο καλλιεργείται σε 3 εκατομμύριο εκτάρια (Jason, 2004). Το 2005, η παραγωγή έφθασε το ρεκόρ των 16,5 δισεκατομμυρίων λίτρων, εκ των οποίων δύο δισεκατομμύρια προορίζονταν για εξαγωγή. Η μονοκαλλιέργεια ζαχαροκάλαμου καταναλώνει από μόνη της 13% της εφαρμογής ζιζανιοκτόνου στη χώρα. Οι μελέτες που πραγματοποιήθηκαν το 2002 από την EMBRAPA (Ίδρυμα Γεωργικής Έρευνας της Βραζιλίας) επιβεβαίωσαν την μόλυνση των υδάτων που συνδέθηκε με τη χρήση φυτοφαρμάκων στο υδροφόρο ορίζοντα του Guarani, για την καλλιέργεια ζαχαροκάλαμου στην επικράτεια του Σάο Πάολο.

πάνε αυτά....!Οι Η.Π.Α. είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας αιθανόλης της Βραζιλίας, εισάγοντας το 58% της εθνικής παραγωγής το 2006. Αυτή η εμπορική σχέση ενισχύθηκε με μια πρόσφατη συμφωνία της κυβέρνησης Μπους με τη Βραζιλία. Παρόλο που αυτό θα φαινότανε ως ευνοϊκή συμφωνία , για να ανταποκριθεί η Βραζιλία στις ανάγκες που θέτει η κυβέρνηση Μπους θα πρέπει να αυξήσει την παραγωγή της επιπλέον κατά 135 δισεκατομμύρια λίτρα ετησίως Έτσι, οι καλλιεργούμενες περιοχές επεκτείνονται γρήγορα στην περιοχή Cerrado, της οποίας η φυσική κάλυψη βλάστησης αναμένεται να έχει εξαφανιστεί μέχρι το 2030. Το 60% των εδαφών παραγωγής ζάχαρης το διαχειρίζεται 340 μεγάλες μονάδες παραγωγής αιθανόλης που ελέγχουν έτσι το μεγαλύτερο ποσοστό επιφάνειας καλλιέργειας ζαχαροκάλαμου (Bravo, 2006).

Λαμβάνοντας υπόψη νέο διεθνές ενεργειακό σκηνικό, οι βραζιλιάνοι πολιτικοί και τα βιομηχανικά στελέχη διατυπώνουν ένα νέο όραμα για το οικονομικό μέλλον της χώρας, που κεντροθετείται στην παραγωγή πηγών ενέργειας που θα αντικαταστήσουν το 10% της παγκόσμιας χρήσης βενζίνης μέσα στα επόμενα 20 έτη. Αυτό θα απαιτούσε μια πενταπλάσια αύξηση στην περιοχή εδάφους που για παραγωγή ζάχαρης, που υπολογίζεται από έξι έως 30 εκατομμύριο εκτάρια. Η νέα καλλιέργεια θα οδηγήσει στο καθάρισμα εδάφους σε νέες περιοχές οι οποίες θα αντιμετωπίσουν τη ίδια κατά πάσα πιθανότητα κλίμακα αποψίλωσης με αυτήν της περιοχή Pernambuco, όπου μόνο 2,5% της αρχικής δασικής κάλυψης έχει παραμείνει (Fearnside, 2001).

Ενεργειακή αποδοτικότητα και η οικονομικές επιπτώσεις

Η παραγωγή αιθανόλης απαιτεί εξαιρετικά υψηλά ποσά ενέργειας. Για να παραχθούν 10,6 δισεκατομμύρια λίτρα αιθανόλης, οι Η.Π.Α. χρησιμοποιούν περίπου 3,3 εκατομμύριο εκτάρια εδάφους, τα οποία απαιτούν κατόπιν ογκώδεις ενεργειακές εισαγωγές για λίπανση, αντιμετώπισης ζιζανίων και συγκομιδής του καλαμποκιού (Pimentel, 2003). Αυτά τα 10,6 δισεκατομμύρια λίτρα αιθανόλης παρέχουν μόνο 2% της βενζίνης που χρησιμοποιείται από τα αυτοκίνητα κάθε χρόνο στις Η.Π.Α.

Παρά τις μελέτες των Shapouri και άλλων (2004) του USDA που παρουσιάζουν πλεόνασμα καθαρής ενέργειας για την παραγωγή αιθανόλης, οι Pimentel και Patzek (2005), χρησιμοποιώντας στοιχεία και από τις 50 πολιτείες και συμψηφίζοντας όλες τις ενεργειακές εισαγωγές (συμπεριλαμβανομένης της κατασκευής και επισκευής αγροτικών μηχανημάτων και του εξοπλισμού ζύμωση-απόσταξης) κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η παραγωγή αιθανόλης δεν παράσχει όφελος καθαρής ενέργειας. Διατείνονται ότι πιθανότερα απαιτεί περισσότερη ενέργεια από ορυκτά καύσιμα για να παραχθεί από ότι θα παράγει. Στους υπολογισμούς τους, η παραγωγή αιθανόλης από καλαμπόκι απαιτεί 1,29 γαλόνια ορυκτών καυσίμων ανά γαλόνι αιθανόλης που θα παράγεται, και η παραγωγή ενός γαλονιού ντίζελ από σόγια απαιτεί 1,27 γαλόνια ενέργειας από ορυκτά καύσιμα. Επιπλέον, λόγω της σχετικά χαμηλής ενεργειακής πυκνότητας της αιθανόλης, περίπου τρία γαλόνια της αιθανόλης απαιτούνται για να αντικαταστήσουν δύο γαλόνια βενζίνης.

Η αμερικανική παραγωγή αιθανόλης έχει χρηματοδοτηθεί με 3 δις δολάρια από ομοσπονδιακές και κρατικές επιχορηγήσεις ετησίως (0,54 δολάρια ανά γαλόνι), η περισσότερη από τις οποίες πηγαίνει σε μεγάλες αγρο-βιομηχανικές μονάδες. Το 1978 οι Η.Π.Α. εισήγαγαν έναν φόρο στην αιθανόλη, αλλά έκαναν μια εξαίρεση 54 σεντ ανά γαλόνι για αυτήν που χρησιμοποιούνταν για το gasohol (βενζίνη με 10% αιθανόλη). Αυτό οδήγησε σε επιχορηγήσεις για αγρο-βιομηχανίες όπως για την Αrcher Midland της τάξεως των 10 δις δολαρίων από το 1980 ως το 1997 (Bravo, 2006). Το 2003 περισσότερο από 50% των εγκαταστάσεων παραγωγής αιθανόλης στις Η.Π.Α. ανήκαν σε αγρότες. Μέχρι το 2006, το 80% των νέων εγκαταστάσεων επεξεργασίας ανήκαν σε Α.Ε. και 556 εκ. δολάρια των προγραμμάτων επιδότησης ωφέλησαν μόνο τους μεγαλύτερους παραγωγούς. Μέχρι το 2007 αυτός ο αριθμός αναμένεται να φθάσει στις Η.Π.Α. τα 1,3 δις δολάρια.

Η ασφάλεια των τροφίμων και η μοίρα των αγροτών

Οι θιασώτες της βιοτεχνολογίας υπερμάχονται της εξάπλωση της καλλιέργειας σόγιας ως παράδειγμα επιτυχούς υιοθέτησης της γ.τ. τεχνολογίας από τους αγρότες. Ωστόσο αυτό το στοιχείο αποκρύπτει το γεγονός ότι η επέκταση σόγιας οδηγεί στον ακραίο συγκεντρωτισμό γης και εισοδήματος. Στη Βραζιλία, η καλλιέργεια σόγιας μετατοπίζει ένδεκα αγρο-εργάτες για κάθε νέο εργάτη που απασχολεί. Αυτό δεν είναι ένα νέο φαινόμενο. Στη δεκαετία του ’70, 2,5 εκατομμύρια άνθρωποι εκτοπίστηκαν λόγω της παραγωγής σόγιας στη περιοχή Parana, και 300.000 στο Rio Grande do Sul. Πολλοί από αυτούς τους τώρα ακτήμονες ανθρώπους κινήθηκαν προς τον Αμαζόνιο όπου και αποψίλωσαν αρχαία δάση. Στην περιοχή Cerrado, όπου η παραγωγή γ.τ. σόγιας επεκτείνεται, τέτοιου είδους φαινόμενα εκτοπίσεως είναι σχετικά μέτρια επειδή η περιοχή δεν είναι πυκνά εποικημένη (Altieri και Pengue, 2006).

Στην Αργεντινή, 60.000 αγροκτήματα κατασχέθηκαν ενώ η έκταση της καλλιέργειας γ.τ. σόγιας Roundup σχεδόν τριπλασιάστηκε. Το 1998, στην Αργεντινή υπήρχαν 422.000 αγροκτήματα ενώ το 2002 μόνο 318.000, μια μείωση κατά 1/4. Σε μια δεκαετία, οι εκτάσεις σόγιας αυξήθηκαν 126% εις βάρος του καλαμποκιού, σιτηρών, φρούτων και της παραγωγής γαλακτοκομικών. Το 2003-04 φυτεύτηκαν 13,7 εκατομμύριο εκτάρια σόγιας, ενώ υπήρξε μείωση 2,9 εκατομμυρίων εκταρίων καλαμποκιού και 2,15 εκατομμύρια εκτάρια ηλίανθων. Για τη βιοτεχνολογική βιομηχανία, οι τεράστιες αυξήσεις καλλιεργούμενων εκτάσεων σόγιας και ο διπλασιασμός των παραγωγών ανά περιοχή είναι οικονομική και γεωργική επιτυχία. Για τη χώρα ωστόσο, αυτό σημαίνει περισσότερες εισαγωγές βασικών τροφίμων και επομένως απώλεια αυτάρκειας, αυξανόμενων τιμών και πείνας (Pengue, 2005).

Η προώθηση του «αγρο-μετώπου» των βιοκαυσίμων είναι μια απόπειρα ενάντια στην αυτάρκεια τροφίμων των αναπτυσσόμενων εθνών δεδομένου ότι τα εδάφη για την παραγωγή τροφίμων θυσιάζονται όλο και περισσότερο για να ταΐσουν τα αυτοκίνητα των ανθρώπων του παγκόσμιου Βορρά. Η παραγωγή βιοκαυσίμων έχει επίσης άμεσες επιπτώσεις στους καταναλωτές με την αύξηση του κόστους διατροφής. Εξαιτίας του γεγονότος ότι περισσότερο από 70% του καλαμποκιού στις Η.Π.Α. χρησιμοποιείται για ζωοτροφή, διπλασιάζοντας ή τριπλασιάζοντας την παραγωγή αιθανόλης μπορεί να προκαλέσει αύξηση των τιμών καλαμποκιού, και κατά συνέπεια, την τιμή του κρέατος. Η απαίτηση για τα βιοκαύσιμα στις Η.Π.Α. έχει συνδεθεί με μια μαζική άνοδο στην τιμή του καλαμποκιού που οδήγησε σε μια πρόσφατη αύξηση 400% στις τιμές παρασκευασμάτων όπως η tortilla στο Μεξικό.

Η κλιματική αλλαγή

Ένα από τα κύρια επιχειρήματα των υπερασπιστών των βιοκαυσίμων είναι πως αυτές οι νέες μορφές ενέργειας θα βοηθήσουν στην μετρίαση της κλιματικής αλλαγής. Ωστόσο, με την προώθηση μεγάλης κλίμακας μηχανοποιημένων μονοκαλλιεργειών που απαιτούν αγρο-χημικές εισροές και μηχανήματα, το πιθανότερο τελικό αποτέλεσμα είναι μια γενικότερη αύξηση στις εκπομπές του CO2. Καθώς τα δάση που δεσμεύουν αέρια του θερμοκηπίου αποψιλώνονται για να αντικατασταθούν από καλλιέργειες βιοκαυσίμων, οι εκπομπές αυτές θα αυξάνονται παρά θα μειώνονται (Bravo, 2006, Donald, 2004).

Εφόσον οι χώρες στο παγκόσμιο νότο μπαίνουν στη παραγωγή βιοκαυσίμων, το σχέδιο είναι να εξαχθεί ένα μεγάλο μέρος αυτής της παραγωγής. Η μεταφορά σε άλλες χώρες θα αυξήσει κατά πολύ τη χρήση καυσίμων και τις εκπομπές ρύπων. Επιπλέον, η μετατροπή βιομάζας σε υγρό καύσιμο σε εγκαταστάσεις μετατροπής παράγει τεράστιες αέριων του θερμοκηπίου (Pimentel και Patzek, 2005).

Η παγκόσμια αλλαγή κλίματος δεν πρόκειται να διορθωθεί με την χρήση των βιομηχανικών βιοκαυσίμων. Θα πρέπει να υπάρξει μια ριζοσπαστική μετατροπή των τρόπου κατανάλωσης στο παγκόσμιο Βορρά. Ο μόνος τρόπος για να σταματήσει η παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας λόγω του φαινομένου του θερμοκηπίου είναι η μετάβαση από τις εκτατικές βιομηχανικές καλλιέργειες στην μικρής-κλίμακας βιολογική γεωργία, και τη μείωση της παγκόσμιας κατανάλωσης καυσίμων.

Συμπεράσματα

Η ενέργεια κρίση-λόγω της υπερκατανάλωσης και εξάντλησης των πετρελαϊκών κοιτασμάτων- έχουν δώσει μια ευκαιρία για ισχυρές παγκόσμιες συνεργασίες μεταξύ των εταιριών πετρελαίου, τροφίμων, γενετικής μηχανικής και αυτοκίνητων. Αυτές οι νέες συμμαχίες τροφίμων και καυσίμων αποφασίζουν για το μέλλον των παγκόσμιου αγροτικού τοπίου. Η άνοδος των βιοκαυσίμων θα παγιώσει ακόμη περισσότερο την επικράτηση τους στα ζητήματα των τροφίμων και των καυσίμων μας και θα επιτρέψει να καθορίσουν τι, πώς και πόσο θα καλλιεργηθεί, με συνέπεια ακόμη περισσότερη φτώχεια των αγροτών, περιβαλλοντική καταστροφή και πείνα. Αυτοί που θα ωφεληθούν περισσότερο από την επανάσταση των βιοκαυσίμων θα είναι μεγάλες εμπορικές εταρείες σιτηρών, όπως η Cargill, η ADM και η Bunge, πετρελαϊκές εταιρείες όπως η BP, η Shell, η Chevron,η Neste Oil, η Repsol και η Total, αυτοκινητοβιομηχανίες όπως η General Motors, η Volkswagen, η FMC-Ford France, η PSA PSA Peugeot-Citroen και η Renault και βιοτεχνολογικοί γίγαντες όπως η Monsanto, η DuPont, και η Syngenta.

Η βιοτεχνολογική βιομηχανία χρησιμοποιεί τον πυρετό των βιοκαυσίμων για να χρωματίσει «πράσινη» την εικόνα της με την ανάπτυξη και εξάπλωση των γ.τ. ποικιλιών για παραγωγή ενέργειας και όχι για παραγωγή τροφίμων. Λαμβάνοντας υπόψη την αυξανόμενη δημόσια δυσπιστία και απόρριψη των γ.τ. καλλιεργειών ως τρόφιμα, η βιοτεχνολογία θα χρησιμοποιηθεί από τις εταιρίες για να βελτιώσει την εικόνα τους, υποστηρίζοντας ότι θα αναπτύξουν νέες γ.τ. καλλιέργειες για μεγαλύτερη παραγωγή βιομάζας ή ότι θα περιέχεται το ένζυμο άλφα-αμυλάση που θα επιτρέπει την εκκίνηση της διαδικασίας παραγωγής αιθανόλης να αρχίσει όταν το καλαμπόκι θα είναι ακόμα στο χωράφι- μια τεχνολογία που διατείνονται ότι δεν ασκεί καμία αρνητική επίδραση στην ανθρώπινη υγεία. Η εξάπλωση τέτοιων καλλιεργειών στο περιβάλλον θα προσθέσει ακόμη ένα περιβαλλοντικό κίνδυνο σε αυτούς που ήδη εμφανίστηκαν το 2006 με το γ.τ. καλαμπόκι σε 32,2 εκατομμύριο εκτάρια γης και την εισαγωγή μη επιθυμητού γενετικού υλικού στην ανθρώπινη τροφική αλυσίδα, όπως ήδη έχει γίνει με το καλαμπόκι Starlink και το ρύζι LL601.

Καθώς οι κυβερνήσεις πείθονται από τις υποσχέσεις της παγκόσμιας αγοράς βιοκαυσίμων, σχεδιάζουν εθνικά προγράμματα παραγωγής τους που θα δεσμεύσουν τα αγρο-συστήματά τους σε μονοκαλλιέργειες μεγάλη κλίμακας, εξαρτώμενες από την εντατική χρήση ζιζανιοκτόνων και χημικών λιπασμάτων, εκτρέποντας έτσι εκατομμύρια εκταρίων πολύτιμων εκτάσεων από την απαραίτητη παραγωγή τροφίμων. Υπάρχει μεγάλη ανάγκη κοινωνικής κριτικής ώστε να προβλεφθεί η τροφική ασφάλεια και οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις των βιοκαυσίμων σε μικρές χώρες όπως ο Ισημερινός. Αυτή η χώρα αναμένεται να επεκτείνει την παραγωγή ζαχαροκάλαμου κατά 500.000 στρέμματα, και να καθαρίσει 100.000 εκτάρια φυσικών δασών ώστε να δώσει τόπο στις φυτείες για φοινίκέλαιο. Φυτείες σαν αυτές προκαλούν ήδη μεγάλη περιβαλλοντική καταστροφή στην περιοχή Choco της Κολομβίας (Bravo, 2006).

Σαφώς, τα οικοσυστήματα των περιοχών στις οποίες παράγονται οι καλλιέργειες βιοκαυσίμων γρήγορα υποβιβάζονται, και η παραγωγή τους δεν είναι περιβαλλοντικά και κοινωνικά βιώσιμη ούτε τώρα, ούτε στο μέλλον.

Είναι επίσης ανησυχητικό ότι τα δημόσια πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα (π.χ. η πρόσφατη συμφωνία που υπογράφεται από τη BP και το πανεπιστήμιο του Berkeley-Καλιφόρνια) θύμα της αποπλάνησης για εύκολο και μεγάλα κέρδη και την επιρροή πολιτικής και εταιρικής δύναμης. Εκτός από τις επιπτώσεις της παρείσφρησης του ιδιωτικού κεφαλαίου στη διαμόρφωση της ερευνητικών προγραμμάτων και της σύνθεση της σχολής -που διαβρώνει το δημόσιο χαρακτήρα των πανεπιστημίων υπέρ του ιδιωτικού ενδιαφέροντος- υφίσταται πλέον ως επίθεση ενάντια στη ακαδημαϊκής ελευθερίας και διαχείρισης των Ιδρυμάτων. Τέτοιες συνεργασίες αποτρέπουν τα πανεπιστήμια από τη συμμετοχή σε αμερόληπτη έρευνα και εμποδίζουν το διανοητικό κεφάλαιο από να ερευνούν τις πραγματικά αειφορικές εναλλακτικές λύσεις για την ενεργειακή κρίση και την κλιματική αλλαγή.

Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι ο συνασπισμός του πετρελαϊκού και βιοτεχνολογικού κεφαλαίου θα αποφασίζει όλο και περισσότερο για τη μοίρα των αγροτικού τοπίου της Αμερικής. Μόνο οι στρατηγικές συμμαχίες και η συντονισμένη δράση των κοινωνικών κινημάτων (οργανώσεις αγροτών, κινήματα περιβαλλοντικής και αγροτικής εργασίας, ΜΚΟ, Ενώσεις καταναλωτών, αφοσιωμένα μέλη του ακαδημαϊκού τομέα, κ.λ.π.) μπορούν να ασκήσουν πίεση σε κυβερνήσεις και πολυεθνικές επιχειρήσεις ώστε να εξασφαλίσουν ότι τέτοιες τάσεις θα σταματήσουν. Πιο σημαντικό είναι ότι πρέπει να συνεργαστούμε για να εξασφαλίσουμε πως όλες οι χώρες θα διατηρήσουνν το δικαίωμα να επιτυγχάνουν αυτάρκεια στα τρόφιμα μέσω αγρο-οικολογικών, τοπικών συστημάτων παραγωγής τροφίμων, τη μεταρρύθμιση του εδάφους, πρόσβαση σε νερό, σπόρους και άλλους αγροτικούς πόρους και πολιτικές παραγωγής τροφίμων που να ανταποκρίνονται στις αληθινές ανάγκες των αγροτών και όλων των καταναλωτών, ιδιαίτερα των φτωχών.

Read Full Post »